糖心Vlog

Te Pua Wananga ki te Ao Maori & Indigenous Studies

Putanga 4 (2017)

R膩rangi Kaupapa

 

Te Whakapuakitanga

2

Mihi

3

Ng膩 Tuhinga

He pakiriha (ari膩)
Pou Temara

4

Ahumai (ari膩)

Pou Temara

 6

Te kaumoana Poron墨hia: Ng膩 terenga onamata (ari膩)

Jackie Tuaupiki

 11

Te m膩tauranga whakatere waka (ari膩)

Jackie Tuaupiki

 36

 Ng膩 ia nonoke taketake (ari膩)

H艒ri Manuirirangi

 58

Ng膩 takenga o te riri (ari膩)

膾noka Murphy

 66

Ko ng膩 whakahokinga k艒rero a te hunga uiui i roto i te akomanga r奴maki i te Whare W膩nanga o Waikato: He p奴rongo m艒 ng膩 ui p膩tai (ari膩)

Sophie Nock

 72

Te tukuihotanga o te reo M膩ori: He aronga motuhake 鈥 ng膩 mokopuna a Te Kapunga (ari膩)

Te Kuru o te Marama Dewes

 85

He maimoa i ng膩 whakatupuranga anamata: Ko te m膩tauranga taketake o ng膩 t奴puna me te whakarea tamariki  (ari膩)

Hineitimoana Greensill, H艒ri Manuirirangi, Leonie Pihama, Jamee Mahealani Miller, Jenny Lee-Morgan, Donna Campbell, Rihi Te Nana

 91

T奴turu whakamaua ko te kupu, haumi e, hui e, ko ng膩 kupu o te m膩tauranga 膿! (ari膩)

H膿mi Dale

 103

He Tuhinga T膩pae Whakaaro

Te tuhirau k艒rero (ari膩)
Mahaki Corbett

109

He Rotarota

Ko au t膿nei (ari膩)
Pou Temara

 113

Kaupapa Tito

Te Tarata (ari膩)
Te K膩hautu Maxwell

 118

贬腻飞补迟别飞补迟别 (ari膩)
Te K膩hautu Maxwell

 121

He pakiriha

Te tikanga me ng膩 kawa - contact

Pou Temara

Te Pua W膩nanga Ki Te Ao, Te Whare W膩nanga o Waikato

础谤颈腻

Kua tae ki te w膩 hai k艒rero i 膿tahi tikanga marae, 膿tahi tikanga kawa e kawa ana ki t膩 te m膩tanga titiro. T膿r膩 膿tahi tikanga e whakamahia ana e ng膩 kaum膩tua o n膩ianei e uru atu ana ki te pae o rorirori, ka mutu, e ai ki t膩 ng膩 kaum膩tua nei, ko te mutunga mai o te tika 膩 r膩tau i whakatau ai. N膩 hei whakar膩popoto i te whakaaro wh膩nui, i 膿tahi w膩 k膩ore ko te mea e tika ana ki 艒 t膩tau whakaaro te huarahi pai. Ko t膩 te tikanga he kimi i te huarahi e tika ana, kia kore ai e whara ng膩 whakaaro o te tangata. Ko te tikanga ehara i te mea i whakairotia ki te k艒hatu, engari e taea ana te neke i ng膩 pae o te tikanga kia pai ai te whakahaere a te tangata i 膩na mahi, kia tau ai te rangim膩rie, kia mau tonu ai te mana o te tangata. E whakapae ana ahau e k奴mea ana e 膿tahi kaum膩tua 膿tahi tikanga kia h膩ngai ki t膩 r膩tau i whakaaro ai kai te tika, kai te h膿 r膩nei. M膩 膿tahi tauira e m膩rama ai te kaip膩nui ki te kaupapa me te whakaaro o te kaituhi.

Ahumai

Te tikanga me ng膩 kawa - contact

Pou Temara

Te Pua W膩nanga Ki Te Ao, Te Whare W膩nanga o Waikato

础谤颈腻

E tika ana kia punarua te w膩nanga i 膿nei p膩tere e rua n膩 te mea he m膩rama te kite iho o whatu he 艒rite 膿tahi o ng膩 r膩rangi kupu, ng膩 whakaaro me ng膩 kare膩roto ki te p膩tere a Ahumai. Ahakoa k膩ore i te takoto te ingoa o te kaitito i t膿nei p膩tere, n膩 te 艒rite o 膿tahi o ng膩 kupu, e taea te whakapae, n膩 te ringa kotahi 膿nei p膩tere i waituhi? Kai roto hoki i te p膩tere nei e takaoto ana ng膩 rohe o Raukawa p膿r膩 i Wharep奴hunga, me ng膩 tangata whai mana o t膿r膩 iwi p膿r膩 i a T墨kao. Hei taituar膩 ka hahua ake an艒 te k艒rero a Turanga Te Mauparaoa ki te tata o te rohe o te iwi n膩na te waiata nei, ki t艒na rohe. K膩ore te M膩ori e k墨 鈥榥艒 tua ake nei t膿nei p膩tere鈥 m膿n膩 he tawhiti atu te iwi i t艒na. N艒 reira, ki taku w膩nanga, ehara t膿nei p膩tere n艒 ng膩 iwi o Taranaki. He tawhiti rawa a Taranaki i Murupara. H膩unga a Raukawa, koia te iwi kai 鈥榯ua ake nei鈥.

E tuku ana ahau i taku ihu kia puta. Ki te tapahia mai, e pai ana. E k墨 ana hoki au, ko te mea poto te titonga tuatahi, ko te mea roa te titonga o muri mai. He ari膩 te mea tuatahi n艒 te mea tuarua.

Te kaumoana Poron墨hia: Ng膩 terenga onamata

contact - Te kaumoana Poron墨hia: Ng膩 terenga onamata

Jackie Tuaupiki

Te Pua W膩nanga Ki Te Ao, Te Whare W膩nanga o Waikato

础谤颈腻

T膩 t膿nei tuhinga e whai ake nei, he w膩nanga i ng膩 p奴take o te whanaketanga mai o ng膩 iwi, n膩na ng膩 motu o Poron墨hia i whakak膩inga, ka utaina te karangatanga ki runga ki a r膩tou, he iwi Poron墨hia. Ko te p膩tai matua, i ahu mai ng膩 iwi Poron墨hia i whea? T膿nei, ka hahaina ng膩 whakaaro M膩ori me ng膩 whakaaro Tauiwi e p膩 ana ki te p奴takenga mai o te iwi t膩ngata ki te ao. I konei, ka kitea te rerek膿 o te titiro 膩-ao a 膿nei iwi t膩ngata.

Ka 奴 te titiro ki Hawaiki, e tau ana ng膩 k艒rero tuku iho a te ao M膩ori, ki te ao Poron墨hia hoki. E mea ana te M膩ori, he t奴rangawaewae taurikura a Hawaiki, he p膩 whakawairua hoki. Ka riariakina e au ng膩 whakapae m艒 t膿nei karangatanga k膩inga i mau roa ai i 艒na iwi k艒rero.

Ka huri r膩 ki te 膩ta whakatewhatewha i ng膩 rangahau m艒 te horanga haeretanga o te iwi t膩ngata mai i whirika, ki  hia ki te tonga m膩 r膩whiti, 膩, tau atu r膩 ki roto i ng膩 whaitua moana o Poron墨hia. I konei, kua 膩ta w膩nangahia e au ng膩 whakapae huhua m艒 ng膩 take i horapa haere ai 膿nei iwi ki roto o Poron墨hia, ka tahi. Ka rua, ka tirohia ng膩 tohe e p膩 ana ki t艒 r膩tou 膩heinga ki te whakatere i 艒 r膩tou waka. Ko 膿nei k艒rero, he whakatuwhera i te p奴tea m膩tauranga m艒 runga i ng膩 mahi whakatere waka a ng膩 t奴puna Poron墨hia.

Te m膩tauranga whakatere waka

contact - Te kaumoana Poron墨hia: Ng膩 terenga onamata

Jackie Tuaupiki

Te Pua W膩nanga Ki Te Ao, Te Whare W膩nanga o Waikato

础谤颈腻

Hei t膿nei tuhinga e whai ake nei, ka tirohia te hangarau waka a ng膩 t奴puna o Te Moana nui a Kiwa i whakawhiti ai r膩tou ki 艒 r膩tou moutere tae atu ki te m膩tauranga whakatere waka me te arotahi o te titiro ki te whakatinanatanga o aua m膩tauranga. Ka t膩mutu i kon膩, ka p奴hia te titiro i runga i ng膩 huarere o Poron墨hia e kite ai t膩tou i ng膩 膩huatanga o T膩whirim膩tea i 艒na moutere me ng膩 wero ki te whakatere waka i 膿r膩 huarere.

Ng膩 ia nonoke taketake

contact - Ng膩 ia nonoke taketake

H艒ri Manuirirangi

Te Pua W膩nanga Ki Te Ao, Te Whare W膩nanga o Waikato

础谤颈腻

He whakaeminga rangahau t膿nei i ng膩 k艒rero m艒 ng膩 mahi n艒noke a te M膩ori. Onamata, t膿r膩 koe e kite i te n艒noke e wh膩ia ana e 膿tehi hapori M膩ori hei koringa tinana, hei h膩kinakina, hei t膩karo hoki. Tuatahi, kia paku m膩rama ake he aha ia te wh膩inga o te n艒noke, ko t膿nei. Ko te whakatautika a te tangata i t艒na t奴 me te turaki an艒 i t膿tehi atu m膩 ng膩 mahi 膩 tinana, ar膩, m膩 te n艒noke. N艒 muri i te tau kotahi mano, waru rau, rua tekau, ko ng膩 h膩kinakina ake a te M膩ori he mea t膩mi e ng膩 mihingare 笔腻keh膩 (Calman, 2013). N艒 te kuhutanga mai o ng膩 tini whakaawenga a tauiwi i tupu ai te nui o ng膩 M膩ori e tahuri nei ki h膩kinakina k膿. Ko t膿tehi tino koronga o te n艒noke o mua hei korikori whakangungu m膩 ng膩 pia i roto i ng膩 para whakawai (Best, 2001). M膩 roto tonu i t膿nei pepa ka 膩ta wetekina ng膩 kupu me ng膩 k艒rero o te reo n艒noke o mua, waihoki, ko 艒na neke, 艒na puringa me 膿tehi karakia ka arohaehaetia. Ka 膩ta t墨roua hoki ng膩 karere me ng膩 tohu i roto i ng膩 waiata, ng膩 p奴r膩kau me ng膩 pepeha. Ko te aronga matua, m膩 te w膩nanga, m膩 te wetewete hoki i 膿nei rangahau o mua, ka whiti mai he hih墨 k艒rero e p奴ahoaho ai ng膩 horopaki me ng膩 koronga i mahia ai t膿nei mea te n艒noke e te M膩ori.

Ng膩 takenga o te riri

contact - Ng膩 takenga o te riri

膾noka Murphy

Te Pua W膩nanga Ki Te Ao, Te Whare W膩nanga o Waikato

础谤颈腻

Ko te kaupapa ake o t膿nei tuhinga, ko te whakawh膩riki i 膿tahi k艒rero m艒 te takenga mai o te riri, o te pakanga ki t膩 r膩 ng膩 k艒rero a te M膩ori. Ko aua take mai r膩 kei ng膩 k艒rero o tua whakarere, e hokia ana ki a Ranginui r膩ua ko Papat奴膩nuku me t膩 r膩ua h奴nuku. Ko t膩na e p膩tai ake nei, n艒 hea ake te riri M膩ori, otir膩, te pakanga a te M膩ori? N艒 hea an艒 hoki 膩na tikanga? He aha 膩 膿r膩 k艒rero tauiratanga mai ki te toa o te M膩ori ki te whawhai. Ka mutu, ko te w膩hi uaua pea o ng膩 p膩tai nei, ko te 膩hua ki ng膩 k艒rero a te M膩ori k膩ore nei i te tapatahi m艒 te oroko h墨matanga. Ahakoa r膩, t膿r膩 艒na rite, 艒na rerek膿. Kua tuhia nuitia te kaupapa o te oroko t墨matanga mai o te ao e ng膩 momo o te kaituhi 笔腻keh膩, 膩, t膿r膩 an艒 hoki ko ng膩 tuhinga a te M膩ori ake. In膩 te rerek膿 o ng膩 k艒rero m艒 te oroko h墨matanga mai o te ao, t膿r膩 noa 膿tahi k艒rero kua t墨kina hei m膩taitanga m艒 t膿nei rangahau, m艒 t膿nei tuhinga. Ka mutu, ko t膩 t膿nei tuhinga, he whakaatu i te takenga mai o te riri, o te matawh膩ura M膩ori.

Ko ng膩 whakahokinga k艒rero a te hunga uiui i roto i te akomanga rumaki i te Whare W膩nanga o Waikato: He p奴rongo m艒 ng膩 ui p膩tai

contact - Ko ng膩 whakahokinga k艒rero a te hunga uiui i roto i te akomanga rumaki i te Whare W膩nanga o Waikato: He p奴rongo m艒 ng膩 ui p膩tai

Sophie Nock

Te Pua W膩nanga Ki Te Ao, Te Whare W膩nanga o Waikato

础谤颈腻

Ko te wh膩inga matua o t膿nei rangahau he whakakaokao, he wetewete 膩no hoki i ng膩 whakahokinga k艒rero a te hunga uiui i kake atu ai ki runga i te waka o Te Tohu Paetahi i te tau 2008, i raro i te k艒awa o Rehutai, i raro an艒 hoki i te maru o Te Whare W膩nanga o Waikato. Ka aro atu ki ng膩 urupare a te hunga tekau m膩 ono m艒 te kaupapa nei o Te Tohu Paetahi, ka mutu, ka matapakihia ng膩 k艒rero me ng膩 whakaaro o taua hunga kia 膩ta kitea ai, 膩e r膩nei e tika ana te whakahaere, te mahi whakaako i te reo, te tautoko mai hoki a ng膩 kaiwhakaako me te kura. I te mutunga iho tautoko katoa te hunga uiui ki aua mea katoa.

Te tukuihotanga o te reo M膩ori: He aronga motuhake 鈥 ng膩 mokopuna a Te Kapunga

contact - Te tukuihotanga o te reo M膩ori: He aronga motuhake 鈥 ng膩 mokopuna a Te Kapunga

Te Kuru o te Marama Dewes

础谤颈腻

Ko te t膩h奴 o t膿nei rangahau ko te reo M膩ori. Ko te ari膩 matua ko te tukuihotanga o te reo M膩ori, ar膩, ko te tuku iho o te reo ki r艒 wh膩nau mai i ng膩 m膩tua ki ng膩 tamariki, 膩, tae rawa iho ki ng膩 mokopuna. Kia whakawh膩iti i te kaupapa, he aronga motuhake t膿nei kei te titiro h膩ngai atu ki ng膩 wh膩nau e wh膩 ki ng膩 t膩one e toru o Te Whanganui-a-Tara, T膩makimakaurau me Te Rotorua-Nui-a-Kahumatamomoe. N膩 te hurahura i ng膩 膩huatanga reo i roto i ng膩 k膩enga o ng膩 wh膩nau e wh膩 i kitea mehemea kei te tutuki t膿nei t奴膩hua te tukuihotanga o te reo M膩ori. Tuia, he aha ng膩 momo 膩huatanga kei te taunaki i t膿nei mahi, 膩, he aha hoki ng膩 膩rai e whakah艒taetae ana i a ia.  piti atu, i noho ki te ketuketu i ng膩 whakaaro o ng膩 m膩tua e p膩 ana ki t膿nei kaupapa te tuku iho i te reo ki ng膩 tamariki mokopuna. K膩re i aro ki te kounga o te reo, he kaute noa i ng膩 whakamahinga reo M膩ori me whakamahinga reo 笔腻keh膩. Kia whakaritea ng膩 膩huatanga reo o ng膩 wh膩nau me ng膩 tamariki, i t奴 ng膩 mahi whakarongo ki ng膩 w膩hi e toru, ar膩, ki r艒 k膩enga, ki r艒 kura, ka mutu, i t奴 ki w膩hi k膿 atu hoki. N膩 runga i te whakaaro kei te m艒rearea tonu te reo M膩ori, kua herea t膿nei kaupapa ki te ahurea me te tuakiri M膩ori, te mana motuhake me te tino rangatiratanga.

He maimoa i ng膩 whakatupuranga anamata: Ko te m膩tauranga taketake o ng膩 t奴puna me te whakarea tamariki

contact - He maimoa i ng膩 whakatupuranga anamata: Ko te m膩tauranga taketake o ng膩 t奴puna me te whakarea tamariki

Hineitimoana Greensill, H艒ri Manuirirangi, Leonie Pihama, Jamee Mahealani Miller, Jenny Lee-Morgan, Donna Campbell, Rihi Te Nana

Hineitimoana Greensill

Te Pua W膩nanga Ki Te Ao, Te Whare W膩nanga o Waikato

Kua 膩raua ki roto i te reo me ng膩 p奴naha m膩tauranga o ng膩 iwi taketake, ko ng膩 uara, ko ng膩 whakapono me ng膩 rapunga whakaaro e toko ake nei i t膿r膩 iwi. Kia whakahoropakitia t膿nei ki roto o Aotearoa me Hawai鈥榠, i te whakaekenga o 艒 t膩tou k膩inga tupu e ng膩 taua a te 笔腻keh膩 me ng膩 t膩mi o ng膩 tikanga whakawhenumi a te K膩wanantanga o muri, i tauwhatia ai te tuku o te reo M膩ori me te 鈥樑峫别濒辞 (reo) o Hawai鈥榠 i waenga i ng膩 whakatupuranga, waihoki ko ng膩 m膩ramatanga p奴mau o roto i ng膩 reo i tauwhatia ai (Walker, 2004; Blaisdell & Mokuau, 1991). Ahakoa 膿nei tauwhatinga, ka pupuri tonu t膩tou ki ng膩 karere i mau r膩 i te reo i roto i ng膩 ng膩 p膩taka m膩tauranga a te M膩ori me n膩 办腻苍补办补 (ng膩 t膩ngata) o Hawai鈥榠. Ko te m膩tauranga taketake, ng膩 k艒rero o nehe me ng膩 ari膩 e 膩raua nei ki ng膩 tuhituhinga-膩-waha huhua, tae atu ki ng膩 whakatauk墨, ng膩 鈥樑峫别濒辞 no鈥榚au, me ng膩 k墨anga rongonui i t膩ngia hoki ki te pepa (Pukui, 1983). Ko te ia o 膿nei momo k艒rero tuku-iho taketake nei kei te k艒rerotia i roto i ng膩 whakatauk墨 me ng膩 鈥樑峫别濒辞 no鈥榚au, he mea whakaara an艒 t膿nei m膩tauranga ki ng膩 kaupapa whakaora reo ki Aotearoa me Hawai鈥榠. He momo m膩tauranga 膿nei hei whakaara i a t膩tou kia m膩rama rawa ki ng膩 kano tirohanga o 艒 t膩tou t奴puna ki t艒 r膩tou ao, waihoki ko ng膩 hononga maha e paihere nei i a t膩tou ki 艒 t膩tou whanaunga.

Hei wh膩inga matua e 膩ta arohaehae ana t膿nei pepa i ng膩 momo tuhituhinga-膩-waha nei, ar膩 ko te 鈥艒lelo no鈥榚au me te whakatauk墨, kia t墨roua ake ng膩 karere e h膩ngai ana ki ng膩 tamariki a te M膩ori r膩tou ko ng膩 办腻苍补办补 o Hawai鈥榠 me ng膩 p膩nga ki ng膩 mahi whakatupu tamariki o mua. Ka toro t膿nei tuhinga ki te whakatauk墨 me te 鈥樑峫别濒辞 no鈥榚au ki te whakapuaki i te m膩tauranga i mahue mai i ng膩 t奴puna hei rei arataki m膩 t膩tou ng膩 iwi taketake me 艒 t膩tou wheako tonu o n膩ianei.

T奴turu whakamaua ko te kupu, haumi e, hui e, ko ng膩 kupu o te m膩tauranga 膿!

contact - T奴turu whakamaua ko te kupu, haumi e, hui e, ko ng膩 kupu o te m膩tauranga 膿!

H膿mi Dale

Te Whare W膩nanga o T膩maki-makau-rau

础谤颈腻

Ko t膩 t膿nei tuhinga he arotahi ki 膿tahi o ng膩 take reo e p膩 ana ki ng膩 mahi whakangungu pouako m膩 te huarahi o te reo M膩ori i roto i te whare w膩nanga. Ka mutu, ka k艒rerorerotia ng膩 urupare a te Huarahi M膩ori (t膿tahi kaiwhakarato whakangungu pouako m膩 te huarahi o te reo M膩ori) ki 膿tahi o 膿nei take reo.

Te tuhirau k艒rero

contact - Te tuhirau k艒rero

Mahaki Corbett

Ko t艒 t膩tou reo, he reo tapu, he reo k艒rero, he reo pohewa, he reo reiuru, he reo rauriki.  e r膩, he piringa t膿 taea te whakangaro atu, n膩 te mea ko te reo M膩ori te manawatanga mai i a koe e t奴hono ai koe ki ng膩 mea o mua, ki ng膩 mea o muri, ki ng膩 mea o n膩ianei (J. Peri, k艒rero 膩-waha, Hune 3, 2013). Heoi an艒, i ng膩 r膩 nei, kua wh膩nau hou mai te reo M膩ori p膩 tuhi-膩-waea ki te ao m膩rama me te aha kua whakarerek膿 a ia i te 膩huatanga o t艒 t膩tou reo. Ko te kaupapa o t膿nei tuhinga, he whakatakoto kupu mai i te ng膩kau aroha me te wete hoki i te taumata whakaaro e whakah膩kiri nei ki t膿nei mangainga o te ao hangarau. Waihoki, kua nahanaha i ahau ng膩 w膩hanga, 膩, e whitu 膿nei kua tuhia ki te kupu waiwai膩, kia whakap膩ho-膩-rorohiko atu r膩nei i te whia maru膩p艒 m艒 te 膩taahuatanga o te p膩 tuhi-膩-waea. N艒 reira r膩, koi膩 te taonga whakapiripiri e koroa nei e te ringa, purutia kia tata, whakamaua kia tina!

Ko au t膿nei

Te tikanga me ng膩 kawa - contact

Pou Temara

Te Pua W膩nanga Ki Te Ao, Te Whare W膩nanga o Waikato

础谤颈腻

He puha t膿nei, he momo rotarota. E k艒rero ana t膿nei puha m艒 te pepeha o T奴hoe, ar膩, ko Maungap艒hatu te maunga, ko Waikare te awa ko Tamakaimoana te hapu, ko Taiturakina r膩ua ko P艒hokorua ng膩 t膩ngata, ko T奴hoe te iwi.

Kua roa t膿nei pepeha e mau ana i ng膩 k膩kahu M膩ori o nehe, 膩, n艒 ng膩 rautau ki muri te tawhito o te pepeha nei. Kua mate noa atu te hunga n膩 r膩tau i waihanga. Ko r膩tau e m艒hio ana ki te horopaki i titoa ai 膩 r膩tau pepeha. Taka iho ki n膩ianei k膩ore an艒 kia rerek膿 ng膩 kupu o te pepeha.

Engari kua rerek膿 te ao me t艒na tai, he whakatipuranga hou kua hua ake hai noho i te whenua. He rerek膿 艒n膩 whakaaro, he rerek膿 te ahurea. Kua roa e noho tahi ana 膿nei whakatipuranga me ng膩 iwi huhua o te ao, he rauiwi te ahurea. Kua whakat艒ria hoki te whakaaro o aua ahurea maha ki te hinengaro o te M膩ori. Kua riro ng膩 whakaaro i te ao wh膩nui koia nei kai te tohutohu i te whakaaro o te M膩ori o 膿nei r膩.

Me p膿hea te whakauru atu i te whakaaro o moho膩 nei ki te whakaaro o ukiuki, kia whai tikanga ai ki te ng膩kau o n膩ianei ki te pepeha o mua? Kua tawhito o r膩tau k膩kahu. E hia ng膩 kaupapa, ng膩 pakanga, ng膩 kaikiritanga, ng膩 mamae i roto i taua w膩. Kua tae ki te w膩 hai whakamautanga m膩 艒 n膩ianei M膩ori i ng膩 k膩kahu o 膿nei r膩 ki ng膩 pepeha o mua, kia whai w膩hi ai ki te ahurea me te whakaaro o 膿nei r膩.

Ehara i te mea me whakaae te iwi katoa ki ng膩 whakaaro kua t膩piritia ki te pepeha nei. Engari hai aha m膩 wai? Ko te rotarota he kupu n膩 te kaitito, he kupu motuhenga n艒 t艒na ng膩kau, hai tohu i t膩na titiro ki te ao, 膩, kia uru atu ai ia ki te ao me ng膩 whakaaro o mua.

Te Tarata

contact - Te Matua Tangata

Te K膩hautu Maxwell

Te Pua W膩nanga Ki Te Ao, Te Whare W膩nanga o Waikato

Ko t膿nei haka he whakamauharatanga ki te riri whenua i waenganui i Te Whakat艒hea me te Karauna i te 23 o Pout奴terangi 1865. Ko te ingoa o te pakanga nei ko Te Tarata. Hai t膿nei marama kua eke ki te kotahi rau e rima tekau tau mai i t膿nei pakanga. Ka k艒rerotia te patunga i te mihinare a Te W膩kana i te 2 o Pout奴terangi i te tau kotahi mano e waru e ono tekau m膩 rima (1865). Ahakoa n膩 Kereopa o Ng膩ti Rangiwewehi i patu a Te W膩kana. I haramai a Te Kereopa i raro i te Paim膩rire (Hauhau) ki 艑p艒tiki. Ko t膩 Te Paim膩rire kaupapa i tae atu ai ko te kauhau i te whakapono hou a Te Ua Haum膿ne. Ko ng膩 膩p艒toro i tukuna atu e Te Ua Haum膿ne ko 笔腻tara Rakataura me Te Kereopa, hoi an艒 ko te kauhau i te rongopai t膩 Te Ua Haum膿ne i whakahau ai. Hoi an艒 he take t膩 Te Kereopa, t膩 te mea i k艒hurutia tana wahine me 膩na tam膩hine tokorua ki te whare karakia i Rangiaowhia ki roto o Tainui. Nara i pau a Ng膩ti Apakura ki te mate, 膩 i patua an艒 tana tam膩hine hoki ki te pakanga i Hairini. Koiar膩 t膩 Kereopa he r膩naki i te mate o tana wh膩nau i pau i te ahi nukarau a te Karauna. N膩 t膿nei patunga i a Te W膩kana i riro ai te 250,000 eka o Te Whakat艒hea. I t膿nei r膩 tonu o Te Matatini i t膿nei tau 2015 kua eke ki te kotahi rau e rima tekau (150) tau o te parekuranui o Te Whakat艒hea m艒 te patunga i te tangata kotahi n膩 t膿tahi atu. Ko te k艒huru i a Te Whakat艒hea me 膩na tamariki, 膩na mokopuna, ko te t膩wharona i ng膩 t膩ne, i ng膩 w膩hine, ko te ekeeke kino te rarahu i ng膩 w膩hine me ng膩 tamariki k艒tiro, t膩ne hoki. Mutu ana te rarahu ko te k艒huru i a r膩tou ki te p奴, ki te mata o te p膿neti ko te tahu r膩nei. Ko te urupatu an艒 t膿r膩 ko te tahu i ng膩 p膩, i ng膩 whare t墨puna, i ng膩 m膩ra, i ng膩 mira mahi paura, i ng膩 kaipuke tauhokohoko ki T膩maki, ki Poih膩kena, ki Ingarangi. Ko te parekura nui t膿nei o Te Whakat艒hea, ko te k艒huru i t艒 m膩tou katoa, t艒 m膩tou ao, t艒 m膩tou wairua, t艒 m膩tou hinengaro, t艒 tinana Te Whakat艒hea m艒 te mate kotahi a te tangata kotahi, ahakoa he mihingare, he p奴rahorua hoki he kawe k艒rero n艒na ki a K膩wana Kerei m艒 ng膩 nekeneke a Te Whakat艒hea ki te tautoko i a K墨ngi T膩whiao me ng膩 pakanga whenua i Rangiriri, i 艑rakau i te tau kotahi mano e waru rau e ono tekau m膩 wh膩 (1864). 14 ng膩 M膩ori i mate i t膿nei pakanga me ng膩 hoia p膩keha, ng膩 maemanerau 26. E 500 ng膩 manemanerau i roto i te ope taua a Kuini Wikit艒ria. I t膿nei pakanga n膩 Hira Te Popo te rangatira o Ng膩ti Ira, hap奴 o Te Whakat艒hea i herehangaia ng膩 ng膩 t墨kouka me 艒na rau ki ng膩 pou. Nara i pupuhi ng膩 p奴rep艒 ng膩 ki te p膩 o Te Tarata i hinga ng膩 t奴watawata me te t奴 an艒. Koir膩 te mahi a te t墨kouka he r膩kau m膩m膩 k膩ore i whati p膿nei i te m膩nuka me ng膩 r膩kau m膩r艒 ehara ko t膩na he tiaki i te t奴watawata ka t奴ohu ka t奴 an艒 me te maka an艒 i ng膩 kariri o te p奴rep艒 ki ng膩 h艒ia a te Karauna. Ana n膩 te t墨kouka i ahei a Te Whakat艒hea me 艒na haumi te rere whakauta ki te tuawhenua. I huihui r膩tou ki t膿tahi p膩 an艒 ki Kohipawa kihai i tareka e te Karauna.

贬腻飞补迟别飞补迟别

contact - Te Matua Tangata

Te K膩hautu Maxwell

Te Pua W膩nanga Ki Te Ao, Te Whare W膩nanga o Waikato

础谤颈腻

He whakaeke apakura t膿nei hai whakamaumaharatanga ki te kotahi rau e rima tekau tau mai i te murunga whenua o Te Whakat艒hea. Ka tangihia te t膩wharonanga harakoretanga o Mokomoko tipuna o Te Whakat艒hea. I whakapaetekatia e Te Karauna n膩na i k艒huru te mihinare a Te W膩kana i te 2 o Pout奴terangi i te tau kotahi mano e waru e ono tekau m膩 rima (1865). Ahakoa n膩 Kereopa o Ng膩ti Rangiwewehi i patu a Te W膩kana. I haramai a Te Kereopa i raro i te Paim膩rire (Hauhau) ki 艑p艒tiki. Ko t膩 Te Paim膩rire kaupapa i tae atu ai ko te kauhau i te whakapono hou a Te Ua Haum膿ne. Ko ng膩 膩p艒toro i tukuna atu e Te Ua Haum膿ne ko 笔腻tara Rakataura me Te Kereopa, hoi an艒 ko te kauhau i te rongopai t膩 Te Ua Haum膿ne i whakahau ai. Hoi an艒 he take t膩 Te Kereopa, t膩 te mea i k艒hurutia tana wahine me 膩na tam膩hine tokorua ki te whare karakia i Rangiaowhia ki roto o Tainui. Nara i pau a Ng膩ti Apakura ki te mate, 膩 i patua an艒 tana tam膩hine hoki ki te pakanga i Hairini. Koiar膩 t膩 Kereopa he r膩naki i te mate o tana wh膩nau i pau i te ahi nukarau a te Karauna. N膩 t膿nei patunga i a Te W膩kana i riro ai te 250,000 eka o Te Whakat艒hea. I t膿nei r膩 tonu o Te Matatini i t膿nei tau 2015 kua eke ki te kotahi rau e rima tekau (150) tau o te parekuranui o Te Whakat艒hea m艒 te patunga i te tangata kotahi n膩 t膿tahi atu. Ko te k艒huru i a Te Whakat艒hea me 膩na tamariki, 膩na mokopuna, ko te t膩wharona i ng膩 t膩ne, i ng膩 w膩hine, ko te ekeeke kino te rarahu i ng膩 w膩hine me ng膩 tamariki k艒tiro, t膩ne hoki. Mutu ana te rarahu ko te k艒huru i a r膩tou ki te p奴, ki te mata o te p膿neti ko te tahu r膩nei. Ko te urupatu an艒 t膿r膩 ko te tahu i ng膩 p膩, i ng膩 whare t墨puna, i ng膩 m膩ra, i ng膩 mira mahi paura, i ng膩 kaipuke tauhokohoko ki T膩maki, ki Poih膩kena, ki Ingarangi. Ko te parekura nui t膿nei o Te Whakat艒hea, ko te k艒huru i t艒 m膩tou katoa, t艒 m膩tou ao, t艒 m膩tou wairua, t艒 m膩tou hinengaro, t艒 tinana Te Whakat艒hea m艒 te mate kotahi a te tangata kotahi, ahakoa he mihingare, he p奴rahorua hoki he kawe k艒rero n艒na ki a K膩wana Kerei m艒 ng膩 nekeneke a Te Whakat艒hea ki te tautoko i a K墨ngi T膩whiao me ng膩 pakanga whenua i Rangiriri, i 艑rakau i te tau kotahi mano e waru rau e ono tekau m膩 wh膩 (1864).